فروش ویژه

تراورتن

 نگاهی به تاریخچه و خصوصیات سنگ تراورتن

نگاهی به تاریخچه و خصوصیات سنگ تراورتن

چکيده
استفاده از سنگ‌هاي ساختماني به‌خصوص سنگ‌هاي نما و تزئيني در ساختمان‌ها و بناهاي عمومي در سال‌هاي اخير رونق زيادي يافته است. تنوع اين سنگ‌ها باعث شده است که تنها جنبه انتخاب سنگ، رنگ يا قيمت آن باشد که کشور ايران داراي معادن بسيار فراوان سنگ‌هاي ساختماني است به‌طوري‌که تنوع، ساخت، رنگ اين سنگ‌ها و تفاوت‌هاي آنها غناي زيادي به اين معادن داده است، که وجود چنين معادني مصرف داخلي را جوابگو است و فقط هنوز در زمينه صادرات توفيق آن چنان نداريم و عمده صادرات اين معادن فروش به‌صورت سنگ کوپ است که در کنار اين معادن محلات نيز يکي از قطب‌هاي سنگ ايران است که با وجود معادن متعدد و کارخانه‌هاي فراواني بستر مناسبي از قطب سنگ در اين منطقه فراهم شده است. به‌طوري‌که به‌عنوان يک صنعت از کارهاي اصلی اين شهرستان است و باعث رونق اقتصادي شده است به‌طوري‌که معادن حاجي‌آباد و آتشکوه اين منطقه از نظر ژنز سنگ در دنيا بي‌نظير است که در مقاله به شرح تراورتن در محلات مي‌پردازيم .

موقعيت جغرافيايي محلات-
شهرستان محلات که در گذشته قسمتي از ناحيه عراق عجم بوده است با 2133 كيلومترمربع مساحت جزيي استان مرکزي و در جنوب اين استان بين 33 درجه و 38 دقيقه تا 34 درجه و 18 دقيقه عرض شمالي و 50 درجه و 12دقيقه و 50 درجه و 29 دقيقه طول شرقي واقع شده است. اين شهرستان از شمال به قم و آشتيان و از شرق به دليجان و قم و از غرب به اراک و خمين و از جنوب به گلپايگان و ميمه در استان اصفهان محدود شده است .
شهرستان محلات در دامنه شرقي کوه‌هاي زاگرس واقع شده است. به همين جهت در اين شهرستان مخصوصا در نيمه غربي کوه‌هاي نسبتا بلندي به چشم ميخورند. در مجموع نواحي جنوب و شمال‌شرقي اين شهرستان به‌صورت دشت و نواحي مرکزي و غربي شهرستان کوهستاني است کم‌ارتفاع‌ترين نقطه شهرستان در شمال شرقي منطقه و در دره رودخانه قم رود واقع شده است. ارتفاع متوسط شهرستان محلات 1600 متر از سطح دريا است .
در شمال شهرستان، کوه سخت حصار با بلندترين ارتفاع 2756 متر قراردارد و در جنوب کوه غار قرار دارد. در مجموع نواحی کوهستان شهرستان محلات را در زیر می توان برشمرد :
در شمال و شمال غرب کوه‌هاي سخت حصار، هفتاد قله، کوه غار و در مرکز کوه‌هاي سوراخ گاو، خورزين سروا، دره فراخ، فيروزکوه عيسي‌آباد و کوه کهون و در جنوب نيز کوه‌هاي باباجابر، گدار شاهزاده اسور، قبله، ناقر، رشياوند، لدراز، سياه تير، يوخلوو پلنگي واقع شده‌اند.
در دامنه شمالي کوه سخت حصار معدن زيادي از سنگ ساختماني تراورتن وجود دارد که قسمت عمده اين معادن تاکنون استخراج و مورد بهره‌برداري قرار گرفته اند و با توجه به اين که بيش از نيمي از شهرستان را کوه‌هاي بلند و تپه‌ها تشکيل داده‌اند اين نتيجه حاصل مي‌شود که ميزان شيب زمين در اين شهرستان بالا و زياد است .


- زمين‌شناسي عمومي منطقه :
منطقه محلات قسمت کوچکي از زون ايران مرکزی و در حد فاصل کمربندآتشفشاني اروميه ـ کرمان زون سنندج ـ سيرجان قراردارد. رسوبات موجود در منطقه که به رخساره بالئوزوئيک محلات معروف هستند به ترتيب شامل دولوميت‌هاي سلطانيه، زاگون، لالون، ميلاوپرمين است. در اطراف محلات دولوميت‌هاي خاکستري رنگ سلطانيد توسط تشکيلات شيلي سبز تا قرمز کمي ماسه‌اي و ميکادار که به‌طور محلي به ماسه سنگ‌هاي دانه ريز تبديل مي‌شود ضخامت اين شيل‌ها بين 100 تا 200 متر متغير است. روي اين شيل‌ها را حدود 50 متر ماسه سنگ کوارتزيتي متراکم و سخت با رنگ روشن پوشانده که شيل‌هاي ميکادار به تشکيلات زاگون و ماسه سنگ‌هاي روي آن به لالون و کوارتزيت آن به قاب کوارتزيت نسبت داده مي‌شوند .
سپس تشکيلات مذکور توسط دولوميت‌هاي تيره تا سفيد و بدبو با آثاري از کربنوئيد و مرجان‌هاي بدوي که حدود 100متر ضخامت دارد پوشيده مي‌شوند .
به طرف بالا دولوميت‌ها تدريجا به آهک‌هاي سفيد خاکستري تا سبز روشن حاوي قطعاتي از تريلوبيت مي‌رسند اين مجموعه دولوميت و آهک به تشکيلات ميلا نسبت داده مي‌شوند. به‌دنبال اين رسوبات با يکسان بودن در رسوبگذاري شامل رسوبات مربوط به دوره اردوويسين، دونين وکربوينفر، رخساره‌هاي مختلف پرمين مستقيما بر روي تشکيلات قديمي‌تر قرار گرفته است. رسوبات پرمين در اطراف محلات بيشتر دولوميتي است و در بعضي نقاط ماسه سنگ کوارتزيتي در قاعده آن مشاهده مي‌شود. در بالايي از نقاط شيل‌هاي آهکي قرمز رنگ همراه با ماسه سنگ‌هاي قرمز رنگ و کنگلومرا رخساره‌هاي پرمين را تشکيل مي‌دهد .
ليتولوژي پرمين در منطقه عمدتا شامل دولوميت‌هاي ضخيم لايه است که بيشتر به رنگ خاکستري روشن و به علت هوازدگي به رنگ زرد متمايل مي‌‌شود .


- تراورتن
  تراورتن سنگي است آهکي که در طي دوره اي حدود 600 هزار سال بر اثر ته‌نشيني در چشمه‌ هاي آب گرم معدني شکل مي‌گيرد. در مقايسه با مرمر نرمتر ولي بر حسب قدمت و جهت برش از خود سختي نشان مي‌دهد.
تراورتن بافت اسفنجي و حفره‌ هاي حداکثر تا 25/1 سانتيمتری دارد. اين حفره‌ ها را معمولا با سيمان پرکننده پرتلند مي‌پوشانند .


انجمن آزمون و مواد آمريکا استاندارد 119 G تراورتن را اينچنين تعريف مي‌کند :

کلسيت متخلخل يا سلولي لايه‌اي و تاحدي بلورين با منشا شيميايي.
تراورتن از ته نشست در محلول‌هاي عموما داغ چشمه‌هاي کربناتی معمولا در کف حوضچه‌هاي کم عمق تشکيل مي‌شود. فرآيند ته‌نشيني که در اثر طوفان و تلاطم آب افزايش مي‌يابد ممکن است در نتيجه ازدياد يا تبخير گياهان آبزي به‌وجود آيد.
تراورتن معمولي رسوب مواد آهکي در آب راکد است در آب جاري نوعي تراورتن اسفنجي‌تر تشکيل مي‌شود که ناشي از سرعت جريان ته‌نشيني است.

انجمن استاندارد ايتاليا مستقر در ميلان تراورتن را اينچنين تعريف مي‌کند:

سنگ آهکي رسوبي که به‌صورت شيميايي ته‌نشين مي‌شود و ساختي اسفنجي دارد براي کارهاي ساختماني و تزئيني مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
تراورتن به‌صورت پهنه‌هاي نسبتا وسيعي ديده مي‌شود در اغلب موارد لايه‌ها در ذخاير تراورتن افقي‌اند و يا با شيب ملايمي که تابع مورفولوژي سطح زمين است قرار گرفته‌اند.
به‌طوري‌که در بعضي موارد ذخاير عظيمي را در پهناهاي وسيع تشکيل مي‌دهند مانند معادن عظيم آذرشهر و شهرستان محلات.
تراورتن در صورتي‌که رنگ آن به‌صورت يکنواخت سفيد بوده و رگچه‌هاي رنگي يکنواخت داشته باشد از مرغوبيت بيشتري برخوردار است. معادن محلات که از نظر مرغوبيت بي‌نظير از اين‌گونه هستند البته وجود رگچه‌هاي رنگي ناشي از آلودگي به اکسيدهاي آهن در تراورتن‌هاي سفيد ممکن است به سنگ زيبايي خاصي بدهد.
تراورتن‌هاي کرم رنگ که ناشي از وجود رنگيه ‌هاي PIGMENTS پراکنده اکسيد آهن در متن سنگ است از مرغوبيت کمتري برخوردارند.
تراورتن‌هاي رنگي که ممکن است برحسب درصد آلودگي به رنگيه‌هاي اکسيد آهن به رنگ‌هاي قرمز، گردويي، ليمويي و غيره ديده مي‌شوند به‌دليل نقش و نگارهايي که ناشي از اختلاف ميزان آلودگي اکسيد آهن در لايه‌هاي مختلف تراورتن است ظاهر بسيار زيبا و جذابي دارند. در حال حاضر ايران تنها توليدکننده تراورتن قرمز است معدن تراورتن قرمز، گردويي و ليمويي آذرشهر در آذربايجان‌شرقي و تراورتن‌هاي قرمز اردستان و نطنز از ديگر معادن تراورتن رنگي ايران هستند. تراورتن‌هاي رنگي در شرايط فعلي داراي قيمت خوب و بازار مناسبي در بازارهاي جهاني هستند.

منابع:
1) دکتر درويش‌زاده ـ زمين‌شناسی ايران ـ سازمان زمين‌شناسی
2) برادران محمود ـ1376 ـ سنگ‌های ساختمانی و نما ـ معاونت اکتشاف معدنی
3) پورمقدم مجيد ـ1382 ـ معدن از اکتشاف تا بهره‌برداری
4) پارسايی محمد ـ 1382 ـ کتاب طلايی معدن
5) فاضل بسطامی کاوه ـ 1383ـ راهنمای سنگ ايران ـ انتشارات روشان روز

عليرضا اميري / کارشناسي ارشد معدن

نظر دهید

* نام :
* ایمیل :
   وب سایت : (شروع آدرس سایت باhttp://)
* نظر
کد امنیتی